İlçe, Samsun-Sinop karayolu üzerinde ve il merkezine yaklaşık 78 km mesafededir. İlçenin tarihi MÖ 5500’lü yıllara (Orta Tunç Çağı) dayanmaktadır. Alaçam isminin, ilçenin ortasından geçen Uluçay’ın çevresindeki “Uluçam” denilen büyük çam ağaçlarından geldiği rivayet edilmektedir. Osmanlılardan beri bir Türk kasabası olan Alaçam, 1944’de Samsun’un sekizinci ilçesi olarak ilan edilmiştir. İlçe ekonomisini tarım ve hayvancılık oluşturmaktadır. Bunun yanında balıkçılık da ilçede önemli bir gelir kaynağıdır. Alaçam, “Mübadil” halkın yoğun olarak ikamet ettiği ilçelerdendir.

Alaçam Konakları
Alaçam ilçesi, sivil mimarî açısından zengin sayılabilecek bir bölgedir. Bu kapsamda, “Kentsel Sit Alanı” belirlenmiş ve zaman içerisinde alınan kararlarla bu alan genişletilmiştir. Günümüzde bölgede yaklaşık 60 tane sivil mimarî örneğinin tescil işlemlerinin tamamlandığı bilinmektedir. Tescilli konakların yanında, onlarca geleneksel mimarî örneğini de bünyesinde barındırmaktadır.

Dedetepe Höyüğü
Bafra-Alaçam yolunun 20. km’sinde, Dedeyanı mevkiinde yer alan höyük, yaklaşık 60x35 metre boyutlarında ve 10 metre yüksekliğindedir. Yüzeyde İlk ve Orta Tunç çağlarına ait çanak-çömlek buluntuları yer almaktadır.

Sivritepe Höyüğü ve Kalesi
Höyük, Karşıyaka Mahallesi’nde çevreye hâkim bir doğal tepe üzerinde kurulmuştur. Höyük çevresinde yoğun olarak keramik parçalarına rastlanmaktadır. Bölgede höyüğü çevreleyen sur duvarları da bulunmaktadır. Kale duvarlarının çevrelediği alan 30x60 metre ebatlarındadır. Özellikle kuzey ve doğu yöndeki kale duvarlarının sağlam vaziyette olduğu görülmektedir. Bölgede yapılan araştırmalarda İlk Tunç, Orta Tunç, Demir, Helenistik ve Ortaçağ çağlarına ait yerleşimler tespit edilmiştir.

Şadi Bey Camii
Beylerbeyi Şadi Bey tarafından yaptırılan eski ahşap cami, kaynaklara göre 1515 tarihlidir. Bugünkü mevcut cami, eski ahşap caminin yerine betonarme olarak inşa edilen camidir.

Yeni (Çarşı) Camii
Bafra Caddesi üzerinde yer alan caminin, Bafralı Müftü Abbas Efendi’nin “Şadi Bey Camii, artık ihtiyacı karşılamamaktadır (…)” vaazı üzerine, halkın da yardımıyla inşa edildiği rivayet edilmektedir. Caminin inşa tarihi ilgili net bir bilgi yoktur. Ancak, 1892 tarihli bir vakıf kaydında camiden bahsedilmektedir. Yapı, dikine dikdörtgen planlı olup, düz tavanlı ve dört omuz kırma çatılı bir şekilde inşa edilmiştir.

Ahşap (Çantı) Camiler
Alaçam, Samsun’un pek çok ilçesinde olduğu gibi, “çantı” geleneğindeki camilere de ev sahipliği yapmaktadır. Bu kapsamda, bölgede 11 adet ahşap cami tescil edilmiş durumdadır. 19. yüzyılın son çeyreği ile 20. yüzyıl arasına tarihlendirilen camiler Uzunkıraç, Şirinköy, Aşağıkoçlu, Pelitbüküsekecek, Kalukdemirci ve Kalukkaraçukur köylerinde yer almaktadır. Ahşap yığma ve çantı tekniğiyle yapılan camiler, görülmeye değer yapılardır.

Geyikkoşan Baba Türbesi ve Mesire Alanı
İlçe merkezine yaklaşık 2 km mesafede, sahil kısmında yer alan Geyikkoşan mevkii, temiz kumsalın ve korulukların bulunduğu bir alandır. Geyikkoşan Baba Türbesi de bu korulukların içerisinde yer almaktadır. Türbe etrafındaki ağaçlar yöre halkına göre önemlidir ve kesilmesi hoş karşılanmaz. Rivayete göre, Arap Ordusu Komutanı Ebu Eyüb el-Ensarî ordusu ile bu yöreden geçerken, ordu komutanlarından Geyik Baba’nın burada ölmesi üzerine halk tarafından inşa edilen türbedir. Geyikkoşan mevkiinde ayrıca geleneksel olarak “Yağlı Pehlivan Güreşleri” de düzenlenmektedir.

Dütmen Tepesi
1650 metre rakımıyla Alaçam’ın en yüksek noktası olan Dütmen Tepesi, her yönden rüzgâr alabilme özelliğiyle yamaç paraşütüne oldukça elverişli bir alandır.

Alaçam Koyu
İlçe merkezine yakın lokasyonu, ağaçlarla çevrili kumsalı ve doğal plajıyla yaz mevsiminde halkın yoğun olarak ilgi gösterdiği Alaçam Koyu, doğa yürüyüşü yapanlar için de uygun bir ortam sağlamaktadır.

Alaçam Mübadele Müzesi
Lozan Antlaşması’na ek protokolle, Türkiye’de yaşayan Ortodoks Hıristiyan Rumlar ile Yunanistan’da yaşayan Müslüman Türklerin yer değiştirmesi karara bağlanmış ve bu “Nüfus Mübadelesi” sonucunda yaklaşık 2 milyon insan zorunlu göçe tabi tutulmuştur. Dolayısıyla Alaçam ilçesinde de Mübadil iskânı yapılmıştır. Çeşme Mahallesi’nde yer alan müze binası, 2010 yılında Samsun İl Özel İdaresi tarafından restore edilmiştir. Tefriş çalışmaları tamamlanan müze, 16 Nisan 2012’de ziyarete açılmıştır. Daha sonra tüm hakları Samsun Büyükşehir Belediyesi’ne devredilmiştir. Türkiye’nin ilk mübadele müzesi olma unvanına sahip müze binası, 19. yüzyılın son çeyreğinde İptidai Mektebi olarak inşa edilmiştir.

Festival ve Etkinlikler
• Geyikkoşan Hıdırellez (6 Mayıs) Şenlikleri
• Geyikkoşan Yağlı Pehlivan Güreşleri

Ulaşım
Samsun-Sinop karayolu üzerinde bulunan Alaçam ilçesi, Samsun’a yaklaşık 78 km mesafededir. İlçeye, Üniversite Tramvay İstasyonu mevkiinde yer alan Bafra Garajından saat başı hareket eden özel halk otobüsleri ile ulaşmak mümkündür.